Zorgprofessionals werken in een omgeving waarin klinische aanbevelingen, digitale hulpmiddelen en coördinatiesystemen zich in hoog tempo ontwikkelen. Sinds 2022 heeft de uitrol van Mon espace santé de manier waarop zorgverleners en patiënten informatie uitwisselen veranderd.
Tegelijkertijd publiceert de Haute Autorité de santé (HAS) regelmatig aanbevelingen die zorgtrajecten opnieuw vormgeven, zoals de aanbevelingen van juni 2025 over de coördinatie tussen jeugdbescherming en kinderpsychiatrie. In deze context vraagt het identificeren van hulpmiddelen die patiënten daadwerkelijk ondersteunen om meer dan het raadplegen van algemene lijsten.
Gefaseerde zorgtrajecten: wat de recente aanbevelingen van de HAS veranderen
De meeste online beschikbare informatiebladen bundelen links naar thematische gidsen, zonder de informatie te rangschikken op basis van de impact ervan op de dagelijkse praktijk. De aanbevelingen die de HAS in 2025 publiceerde, bieden een praktischer kader, met name voor twee onderwerpen die in de gebruikelijke informatiebronnen weinig aan bod komen.
Het eerste onderwerp is chronische pijn, benaderd als een gefaseerd zorgtraject. In plaats van patiënten simpelweg door te verwijzen naar een gespecialiseerde instelling, stelt de HAS een traject in stappen voor, waarbij de huisarts de spil blijft. De patiënt wordt in elke fase opnieuw beoordeeld en wordt pas naar een pijncentrum doorverwezen wanneer de mogelijkheden van de eerstelijnszorg zijn uitgeput. Deze gefaseerde aanpak vereist dat de doorlopen stappen nauwkeurig worden vastgelegd, wat gevolgen heeft voor de manier waarop verwijsbrieven worden opgesteld.
Het tweede onderwerp betreft de coördinatie tussen jeugdbescherming en kinder- en jeugdpsychiatrie. De HAS beveelt aan om op specifieke momenten in het traject van een kind onder bescherming informatie over te dragen: vóór de eerste afspraak bij de psychiatrie, bij het opstellen van het hulpverleningsplan voor het kind, na de beoordeling en bij elke belangrijke verandering in de zorg. Deze praktische richtlijnen zetten een algemeen principe van samenwerking om in een gestructureerd protocol.
Zorgprofessionals die deze aanbevelingen willen raadplegen en praktische informatiebladen per specialisme zoeken, vinden op de website UniverSanté des professionnels een startpunt dat verschillende van deze institutionele bronnen bundelt.
Mon espace santé: het gebruik in de praktijk en de beperkingen bij patiëntbegeleiding
Sinds de zomer van 2022 heeft vrijwel iedere verzekerde een profiel op Mon espace santé, tenzij diegene daar uitdrukkelijk bezwaar tegen heeft gemaakt. In theorie kan iedere zorgprofessional er documenten plaatsen (recepten, verslagen, overdrachtsbrieven) en beveiligde berichten uitwisselen met patiënten.
In de praktijk verschilt het gebruik per beroepsgroep en regio. Huisartsen en apothekers vullen het gedeelde medisch dossier (DMP) in Mon espace santé aan via hun praktijksoftware. Zelfstandige verpleegkundigen, fysiotherapeuten en logopedisten beschikken vaak over compatibele software, maar de daadwerkelijke overdracht hangt af van de configuratie van de werkplek en de updates van de koppelingen.
De tool draagt concreet bij aan de continuïteit van zorg: als het ontslagverslag van een opgenomen patiënt in Mon espace santé wordt geplaatst, kan de huisarts de informatie raadplegen zonder op de post te hoeven wachten. Dankzij de beveiligde berichtenfunctie hoeft men voor niet-dringende uitwisselingen, zoals het doorsturen van een toegelichte laboratoriumuitslag, ook niet meer te bellen.
Wat Mon espace santé niet oplost
Het platform ondersteunt geen realtime samenwerking tussen zorgprofessionals. Daarvoor bestaan andere hulpmiddelen, zoals beveiligde zorgberichten (MSSanté) en regionale coördinatieplatforms. Mon espace santé is gericht op de relatie tussen zorgverlener en patiënt, niet op de samenwerking tussen zorgverleners.
Ook de betrokkenheid van de patiënt speelt een rol. Een digitale omgeving heeft alleen waarde als de patiënt er toegang toe heeft en de geplaatste documenten begrijpt. Zorgprofessionals die hun patiënten willen helpen om ermee vertrouwd te raken, beschikken vaak niet over voorlichtingsmateriaal dat aansluit bij het niveau van gezondheidsvaardigheden van hun patiëntenpopulatie.
Zorgnetwerken en CPTS: ondersteuning organiseren buiten de praktijk
Territoriale professionele zorggemeenschappen (CPTS) vormen het belangrijkste kader voor samenwerking tussen zelfstandige zorgprofessionals in een bepaalde regio. Hun rol beperkt zich niet tot het beheersen van gezondheidscrises. Ze stellen thematische informatiebladen op (geestelijke gezondheid, huiselijk geweld, nierinsufficiëntie, neurologische ontwikkelingsstoornissen) die zorgverleners naar de juiste lokale contactpersonen verwijzen.
De meerwaarde van deze informatiebladen zit in hun regionale verankering. Een door een CPTS opgesteld informatieblad over het zorgtraject binnen de geestelijke gezondheidszorg vermeldt welke voorzieningen in de betreffende regio beschikbaar zijn, inclusief de gebruikelijke wachttijden en de verwijsprocedures. Dit detailniveau ontbreekt in de nationale aanbevelingen.
- De informatiebladen van de CPTS van Neuilly-sur-Seine behandelen bijvoorbeeld geriatrische zorg, aangepaste lichaamsbeweging en het signaleren van huiselijk geweld, met rechtstreekse contactgegevens en verwijsprotocollen.
- Regionale coördinatieplatforms maken het mogelijk om een patiënt met complexe zorgbehoeften aan te melden en een multidisciplinair overleg te organiseren zonder tussenkomst van het ziekenhuis.
- Coördinatieondersteuningsdiensten (DAC), ontstaan uit de samenvoeging van de voormalige zorgnetwerken, bundelen aanvragen voor ondersteuning bij de meest complexe situaties (meerdere aandoeningen, bestaansonzekerheid, verlies van zelfstandigheid).
Om toegang te krijgen tot deze hulpmiddelen, moet men weten dat ze bestaan. De meeste zorgprofessionals ontdekken de hulpmiddelen van hun CPTS via mond-tot-mondreclame, bij gebrek aan gestructureerde communicatie. De websites van CPTS’en zijn moeilijk te vinden en worden zelden op een uniforme manier bijgewerkt.
Kwaliteit van zorg en betrokkenheid van patiënten: meer dan digitale hulpmiddelen
Digitale hulpmiddelen ondersteunen slechts een deel van de zorg. De kwaliteit van zorg hangt ook af van relationele vaardigheden die in de basisopleidingen weinig aandacht krijgen. Actief luisteren, een moeilijke diagnose meedelen en omgaan met een weigering van zorg: voor deze situaties zijn vaardigheden nodig die tijdens bijscholing verder kunnen worden ontwikkeld.
Sommige aanvullende benaderingen krijgen steeds meer institutionele erkenning. Dierondersteunde interventies krijgen bijvoorbeeld steeds meer aandacht in instellingen voor medische en sociale zorg, omdat ze angst kunnen verminderen en de communicatie kunnen bevorderen bij patiënten die weinig ontvankelijk zijn voor verbale benaderingen.
De uitdaging voor zorgprofessionals is niet om zoveel mogelijk hulpmiddelen te verzamelen, maar om de hulpmiddelen te kiezen die aansluiten bij een concrete behoefte in hun praktijk. Een huisarts die te maken krijgt met bestaansonzekerheid heeft andere behoeften dan een logopedist die gespecialiseerd is in neurologische ontwikkelingsstoornissen. Hulpmiddelen selecteren op basis van het klinische vraagstuk in plaats van het type hulpmiddel blijft de meest effectieve manier om de zorg daadwerkelijk te verbeteren.
